Merk je dat je kind snel is afgeleid of moeite heeft om taken af te maken? In deze blog ontdek je wat concentratieproblemen écht zijn, hoe slaap, prikkels en structuur meespelen, en krijg je direct toepasbare tips voor thuis en op school-van visuele planning en korte pauzes tot schermtijd en een prikkelarme werkplek. Ook lees je wanneer extra hulp zinvol is en bij wie je terechtkunt, zodat je met kleine stappen meer rust en focus creëert.
Begrijpen wat concentratieproblemen zijn
Concentratieproblemen betekenen dat je kind moeite heeft om de aandacht bij één taak te houden en storende prikkels te negeren, zoals geluiden, gedachten of beweging om zich heen. Daar spelen verschillende regelknoppen in het brein een rol bij, de zogenoemde executieve functies (zoals aandacht richten, werkgeheugen gebruiken en impulsen remmen). Bij kinderen is aandacht van nature wisselend en leeftijdsgebonden, dus af en toe wiebelen, dromen of iets vergeten is heel normaal. Het wordt pas een probleem als het vaak gebeurt, in meerdere situaties terugkomt en het leren, spelen of samenleven belemmert. Signalen kunnen zijn: snel afgeleid raken, moeite met starten of afmaken, instructies vergeten, veel tijd nodig hebben om op gang te komen of extra prikkels opzoeken.
Context is cruciaal: sommige kinderen focussen prima bij iets wat ze leuk vinden, maar haken af bij taaie taken; dat zegt meer over taak- en prikkelbalans dan over wilskracht. Oorzaken liggen vaak in een mix van slaaptekort, honger, stress, te veel schermprikkels, een drukke omgeving, maar soms ook in leerproblemen (zoals dyslexie) of ontwikkelingsverschillen zoals ADHD. Concentratieproblemen zijn dus geen luiheid of onwil. Door te kijken wanneer het wel lukt, welke prikkels storen en hoe lang je kind het volhoudt, krijg je grip op het patroon. Dat inzicht helpt je om gerichte keuzes te maken in routines, omgeving en samenwerking met school.
Wat betekent concentratie voor je kind
Concentratie betekent dat je kind aandacht kan richten op één taak, storende prikkels kan wegfilteren en lang genoeg kan volhouden om iets af te maken. Het is geen aan-uitknop maar een samenspel van selectieve aandacht, volgehouden aandacht, werkgeheugen en impulsremming. Hoe goed dat lukt, verschilt per leeftijd, energie, motivatie en context. Een kleuter houdt het vaak enkele minuten vol, een tiener langer, maar met pieken en dalen.
Je kind concentreert beter met een duidelijk doel, kleine behapbare stappen, keuzevrijheid en taken die betekenis hebben. Fysieke basics tellen mee: voldoende slaap, beweging, eten en drinken. Emoties en stress verkleinen het aandachtsvenster. Je helpt door voorspelbaarheid, heldere start- en stopmomenten, visuele steun en korte pauzes, zodat focussen haalbaar voelt en succeservaringen ontstaan.
Signalen per leeftijd
Wat je ziet, verschilt per fase. Bij peuters en kleuters is kort focussen normaal, maar zorgelijk wordt het als je kind zelfs bij favoriete activiteiten voortdurend wisselt, opdrachten met één stap niet volgt en door impulsiviteit vaak vastloopt in spel. In de onderbouw van de basisschool valt het op als starten steeds niet lukt, simpele taken veel sturing vragen, instructies snel verdwijnen uit het hoofd en spullen of afspraken telkens worden vergeten.
In de bovenbouw en vroege puberteit merk je het aan plannen dat niet van de grond komt, uitstelgedrag, lang staren zonder voortgang, wisselende cijfers en na school compleet leeg zijn. Blijft dit patroon maandenlang, thuis én op school, ondanks genoeg slaap en duidelijke routines, dan is het tijd om samen met de leerkracht te kijken wat er speelt.
Mogelijke oorzaken: slaap, prikkels, stress of leer-/ontwikkelproblemen
Concentratie valt of staat vaak met slaap: te laat naar bed, nachtelijk wakker worden of een onregelmatig ritme verkleinen het aandachtsvenster en maken je kind prikkelbaar. Ook prikkels spelen mee: drukke ruimtes, fel licht, luide geluiden of veel schermtijd vullen het hoofd, waardoor filteren lastiger wordt. Stress is een grote tegenwerker; piekeren over school, sociale spanningen, overvolle agenda’s of hoge verwachtingen zorgen voor een lijf dat in alert-stand blijft en dus minder kan focussen.
Soms ligt er een leerprobleem onder, zoals dyslexie of dyscalculie, waarbij taken extra inspanning vragen, of een ontwikkelingsverschil zoals ADHD of autisme, waar aandacht regelen en prikkels doseren anders verlopen. Vaak is het een combinatie; door patronen te volgen ontdek je welke knop je als eerste kunt bijstellen.
[TIP] Tip: Observeer triggers, pas omgeving aan, bied één taak tegelijk.
Basis op orde: slaap, voeding en prikkelarme routines
Goede concentratie begint bij basics die elke dag terugkomen. Richt je eerst op slaap: vaste bed- en wektijden geven het brein rust en ritme, schermen minstens een uur voor het slapengaan uit en een korte, voorspelbare bedroutine helpt om af te schakelen. Basisschoolkinderen hebben vaak 9-11 uur nodig, tieners 8-10 uur, met liefst niet te veel uitschieters in het weekend. Geef je kind een stevig ontbijt met eiwitten en langzame koolhydraten, zorg voor water binnen handbereik en plan tussendoortjes die geen suikerdip veroorzaken.
Daglicht en beweging, liefst in de ochtend, zetten het aandachtssysteem aan; een fietstocht naar school werkt al. Maak thuis prikkelarm waar het moet: een vaste plek om te werken met weinig spullen, duidelijke start- en stopmomenten en korte pauzes om even te rekken of te wiebelen. Bouw na school een ontprikkelmoment in voordat er huiswerk komt, en houd vaste ankers in de dag (eten, naar buiten, schermtijd). Kleine, voorspelbare keuzes leveren samen een grote focuswinst op.
Slaaphygiëne en bedtijdroutine die werkt
Een sterke concentratie overdag begint met voorspelbare nachten. Kies vaste bed- en wektijden, ook in het weekend, zodat de biologische klok meeloopt. Dim een uur van tevoren het licht, zet schermen uit en kies een rustige activiteit die elke avond terugkomt, zoals douchen, pyjama aan, tandenpoetsen en 10 minuten samen lezen. Houd de slaapkamer koel, donker en opgeruimd; leg speelgoed uit zicht en laat alleen slaapdingen in de buurt.
Geef na het avondeten geen cafeïne of suikerrijke snacks meer en laat je kind nog even naar buiten voor daglicht en frisse lucht. Als het hoofd vol zit, helpt een kort praatmoment of het opschrijven van zorgen, zodat het bed geen denkplek wordt. Houd het ritueel kort, vriendelijk en altijd in dezelfde volgorde: zo leert het brein dat het tijd is om te landen.
Voeding en bewegen voor betere focus
Wat je kind eet en hoeveel het beweegt, stuurt direct de energie en alertheid. Begin de dag met een ontbijt dat eiwitten en vezels combineert, zoals yoghurt met volkoren granen of brood met hartig beleg, zodat bloedsuiker stabiel blijft. Plan elke 3 à 4 uur een kleine, voedzame snack en laat water standaard klaarstaan; zo voorkom je dipjes door dorst of suikerschommelingen.
Kies voor langzame koolhydraten, groente en fruit, en bouw wekelijks vette vis of een plantaardige omega-3 bron in. Beweging is de turbo op aandacht: 10 minuten buiten vóór school wekt het brein, korte beweegpauzes door de dag houden focus vast, en dagelijks minstens een uur actief zijn – fietsen, spelen, sporten – helpt je kind langer geconcentreerd te blijven.
Prikkels verminderen in huis (schermen, geluid, spullen)
Een prikkelarme omgeving helpt je kind om focus vast te houden. Begin bij schermen: spreek vaste kijktijden af, zet meldingen uit, laat de tv niet op de achtergrond aan en houd schermen buiten slaapkamer en werkplek. Breng rust in het geluidsniveau door duidelijke afspraken over volume, kies voor rustige muziek of stilte tijdens taakjes en gebruik zo nodig oorkappen of simpele oordopjes bij drukte.
Met spullen maak je het jezelf makkelijk: ruim zichtbaar speelgoed weg als er gewerkt wordt, geef schoolspullen een vaste plek en houd alleen het nodige op tafel. Richt één rustige hoek in voor huiswerk, met goed licht en zo min mogelijk afleiding. Een kort opruimritueel na elke activiteit voorkomt opstapeling van prikkels door de dag.
[TIP] Tip: Plan vaste slaaptijd, eiwitrijk ontbijt en prikkelarme huiswerkplek zonder schermen.
Praktische strategieën voor thuis en school
Praktisch helpen begint met duidelijke, simpele stappen die elke dag terugkomen. Thuis werkt een visueel plan met start- en stoptijden, zodat je kind weet wat er komt en hoelang iets duurt. Knip taken in kleine stukjes, kies één focusdoel per sessie en gebruik een rustige timer voor werk- en micropauzes. Maak afspraken in de vorm van eerst-dan, geef beperkte keuzes om motivatie te vergroten en vier elke afgeronde stap met korte, concrete feedback. Zorg voor een vaste werkplek met weinig afleiding en leg materialen klaar voordat je begint.
Op school vraag je om korte, heldere instructies in stappen, gecombineerd met een voorbeeld of kaartje op tafel, extra denktijd en een vaste plek voorin of aan de zijkant waar minder prikkels zijn. Plan korte beweegmomenten tussen opdrachten, laat lange taken opdelen en stem huiswerk af op wat haalbaar is. Houd contact met de leerkracht via een kort weekoverzicht met wat werkte, wat lastig was en één afspraak voor de komende week, zodat iedereen dezelfde aanpak vasthoudt.
Structuur en planning die je kind snapt (visueel en haalbaar)
Structuur werkt pas als het zichtbaar en eenvoudig is. Maak samen een overzichtelijke daglijn met pictogrammen of korte woorden, gebruik kleurcodes per taak of vak en plan in heldere blokjes van 10-15 minuten met een duidelijk start- en stopmoment. Een time timer of zandloper laat zien hoeveel tijd er nog is, een kleine checklist geeft iets om af te vinken.
Knip grotere taken op, begin met een makkelijke stap en bouw na elke twee blokjes een korte pauze in. Leg vaste ankers in de dag vast (eten, buiten, huiswerk, schermtijd, naar bed) en houd ruimte voor een buffer. Laat je kind meebeslissen tussen twee opties, zodat de planning van jullie samen is en haalbaar voelt.
Focus-tools en technieken (timers, pauzes, taakjes knippen)
Onderstaande tabel vergelijkt veelgebruikte focus-tools en technieken (timers, pauzes, taakjes knippen) en laat zien voor wie ze werken, hoe je ze inzet en waar je op let.
| Tool/techniek | Doel & zo werkt het | Goed voor & situaties | Toepassing (thuis/school) & let op |
|---|---|---|---|
| Visuele timer (zandloper/Time Timer) | Maakt tijd zichtbaar en voorspelbaar; stel 5-20 min in en laat aflopende tijd zien; helpt starten en afronden. | Kleuters t/m VO; korte taken, opruimen, lezen, oefenen; handig bij tijdsblindheid of overprikkeling. | Plaats zichtbaar, kies zacht alarm; begin met korte blokken en bouw op; gebruik liever een fysieke timer dan telefoon (minder afleiding); nooit inzetten als straf. |
| Pomodoro-blokken | Afwisselen van focusblokken en korte pauzes; typisch 20-25 min focus + 3-5 min pauze; na 3-4 rondes 15-30 min langere pauze. | Vanaf ca. 8 jaar; huiswerk en leerwerk, voorbereiding op toetsen; taken met duidelijk doel. | Pas duur aan (jongere kinderen 10-15 min + 3 min pauze); zet taken vooraf klaar; voorkom onderbrekingen; pauze = bewegen/ogen rust, niet scrollen. |
| Beweegpauzeschema | Korte, geplande beweging reset aandacht en energie; ritme voorkomt vergeten pauzes of doorslaan. | Alle leeftijden; na scherm- of zittijd, bij wiebeligheid; vóór/na fijnmotorisch werk. | Plan elke 10-15 min (jong) of 20-30 min (ouder) 1-3 min bewegen (trap lopen, rekken, water halen); kies vooraf opties; houd pauzes kort en voorspelbaar. |
| Taakjes knippen (chunking) + stappenkaart | Grote opdracht opdelen in kleine, concrete stappen; vermindert overweldiging en maakt voortgang zichtbaar. | Kinderen die vastlopen door omvang/vaagheid; schrijfopdrachten, opruimen, projecten. | Maak 1-5 min stapjes op kaartje/checklist; start met makkelijke stap; vink af voor snelle succeservaring; voorkom zóveel microstappen dat tempo verdwijnt. |
| Visuele checklijst / Kanban-bord | Biedt overzicht en zelfsturing; kolommen “Te doen – Bezig – Klaar” of pictogram-routine. | Basisschool en VO; ochtend- en bedtijdroutine, huiswerkpakket, weektaak; extra helpend bij ADHD/autismespectrum. | Gebruik magneetbord/post-its; maximaal 1-2 items tegelijk in “Bezig”; evalueer kort aan het einde; houd “Klaar” zichtbaar als beloning. |
Kies een techniek die past bij leeftijd en taak, maak tijd en stappen zichtbaar en plan korte, vaste pauzes. Evalueer samen wat werkt en pas blok- of pauzeduur rustig aan voor duurzame focus.
Met de juiste tools maak je focussen concreet en haalbaar. Zet een stille, visuele timer op 10-15 minuten en laat je kind zien hoe de tijd wegtikt; kies een zachte eindtoon zodat het niet schrikt. Plan daarna een korte micropauze om te rekken, water te drinken of even te bewegen, en ga dan meteen terug naar dezelfde plek. Knip taken in mini-stappen met een helder startpunt, zoals spullen klaarleggen, eerste vraag lezen en één alinea schrijven.
Een simpele checklist om af te vinken geeft overzicht en een gevoel van vooruitgang. Gebruik eerst-dan-afspraken om motivatie te sturen en laat je kind hardop plannen wat het gaat doen. Houd het ritme vast: kort werken, korte pauze, samen checken en door.
Afspraken met school en BSO die helpen
Goede afspraken zorgen voor dezelfde aanpak op alle plekken. Vraag op school om korte, stap-voor-stap instructies, een vaste plek met weinig prikkels en de mogelijkheid om taken op te knippen met een visueel tijdblok. Spreek af dat je kind bij lange opdrachten korte beweegpauzes mag nemen en dat er een voorbeeld of stappenkaartje klaar ligt. Leg vast hoe huiswerk wordt afgestemd op wat haalbaar is en hoe de leerkracht checkt of de opdracht begrepen is.
Met de BSO stem je rustmomenten, schermtijd, huiswerkplek en buitenspelen af, zodat je kind kan ontladen vóór er weer gefocust wordt. Houd wekelijks een kort lijntje: wat werkte, wat niet, en één concreet doel voor de komende week.
[TIP] Tip: Gebruik een timer en korte werksessies met duidelijke pauzes.
Wanneer en hoe schakel je extra hulp in
Extra hulp komt in beeld als concentratieproblemen weken tot maanden aanhouden in verschillende situaties, ondanks goede slaap, duidelijke routines en afspraken met school, en als je kind er zichtbaar last van heeft in leren, gedrag of welbevinden. Begin bij een gesprek met de leerkracht en intern begeleider om concrete aanpassingen te testen en te volgen. Blijft verbetering uit, plan dan een afspraak bij de huisarts of jeugdarts; die kan doorverwijzen naar een orthopedagoog of kinderpsycholoog voor onderzoek naar aandacht, werkgeheugen, leerproblemen of ontwikkelingsverschillen zoals ADHD of autisme. Bereid je goed voor met een logboek van situaties waarin het mis of juist goed gaat, schoolrapporten, voorbeelden van werk, informatie over slaap, schermtijd en stress, en vraag school om observaties in te vullen.
Tijdens het traject krijg je vaak vragenlijsten, een intake en soms testafnames; vraag om heldere doelen en praktische adviezen voor thuis en klas. Overbrug wachttijd met ondersteuning via school, oudertraining of een coach die structuur en planning aanleert. Soms wordt medicatie overwogen bij ADHD, altijd samen met begeleiding en evaluatie. Hulp geeft houvast: je krijgt taal voor wat er speelt en een plan dat thuis en op school werkt, zodat je kind stap voor stap meer grip op focus krijgt.
Wanneer is extra hulp nodig (rode vlaggen)
Extra hulp is nodig wanneer concentratieproblemen niet vanzelf afnemen en je kind vastloopt, ook als slaap, structuur en afspraken al op orde zijn. Zie je meerdere van de onderstaande signalen, schakel dan ondersteuning in.
- Aanhoudende problemen (weken tot maanden) in meerdere situaties (thuis, school, BSO), ondanks een goede basis.
- Leren/gedrag/contact: groeiende leerachterstand, dagelijks strijd met starten of afmaken, werk ontwijken, veel vergeten of regelmatig uit de klas gestuurd worden.
- Emoties en gedrag: frequente, hevige driftbuien, agressie of impulsiviteit met risico’s; of juist terugtrekken en “op slot” gaan.
- Mentaal welzijn: veel piekeren, somberheid, angst, schoolweigering of vaak “ziek” melden rond school.
Herken je dit? Neem contact op met de jeugdarts, huisarts of orthopedagoog voor passende hulp. Bij acute zorgen over veiligheid: bel 112 of de huisartsenpost.
Wie kan helpen: jeugdarts, huisarts, orthopedagoog
De jeugdarts (via JGZ of GGD) kijkt preventief mee rond ontwikkeling, slaap en prikkels, doet een eerste screening en kan je snel adviseren over aanpassingen thuis en op school of doorverwijzen naar het lokale jeugdteam. De huisarts is je eerste medische aanspreekpunt, sluit lichamelijke oorzaken uit, bespreekt stress, slaap en gedrag en kan verwijzen naar jeugdhulp of jeugd-GGZ voor verder onderzoek en behandeling; bij ADHD gebeurt medicatiestart en -controle vaak in samenwerking met specialistische zorg.
De orthopedagoog onderzoekt aandacht, werkgeheugen en leren, brengt sterktes en knelpunten in kaart en maakt een praktisch plan met strategieën voor thuis en klas, inclusief begeleiding en oudercoaching. Start met een afspraak, neem observaties en schoolinformatie mee; jeugdarts en huisarts zijn kosteloos, jeugdhulp via gemeente verloopt meestal met verwijzing.
Onderzoek en diagnose: wat je kunt verwachten en hoe je je kind voorbereidt
Een traject start meestal met een intake waarin je vertelt wat je ziet thuis en op school, gevolgd door vragenlijsten voor jou en de leerkracht. Daarna kunnen observaties en testafnames komen, zoals aandachtstaken, geheugen- en leerstoftesten en soms een medisch check door de jeugdarts of huisarts. Reken op één of meerdere afspraken van 60-120 minuten en een terugkoppelgesprek met uitleg, een eventuele diagnose en vooral een praktisch plan voor thuis en klas.
Bereid je kind voor met simpele woorden: iemand kijkt mee hoe het hoofd werkt, er is geen goed of fout en pauzes zijn normaal. Zorg voor een goede nacht, ontbijt en water, neem bril, gehoorapparaat of medicatie mee als die gebruikt worden en iets vertrouwds voor tussendoor. Vertel de route en wie het ziet, en spreek af dat je kind mag zeggen wanneer het even wil stoppen.
Veelgestelde vragen over hoe help ik mijn kind met concentratieproblemen
Wat is het belangrijkste om te weten over hoe help ik mijn kind met concentratieproblemen?
Concentratieproblemen zijn vaak multifactorieel: slaaptekort, prikkels, stress of leer-/ontwikkelvragen. Let op leeftijdsspecifieke signalen. Begin met basis: voorspelbare routines, voldoende slaap, bewegen en voeding. Observeer patronen en betrek school bij een haalbare aanpak.
Hoe begin je het beste met hoe help ik mijn kind met concentratieproblemen?
Start met een vaste bedtijdroutine en prikkelarm avondritueel. Maak een visueel dagschema, knip taken klein, gebruik timers en korte pauzes. Beperk schermen, plan dagelijks beweging, en stem verwachtingen af met leerkracht en BSO.
Wat zijn veelgemaakte fouten bij hoe help ik mijn kind met concentratieproblemen?
Te hoge verwachtingen, straf in plaats van structuur, en inconsistente routines. Te veel prikkels of schermtijd. Alles zelf willen oplossen of juist wachten met hulp. Kind niet betrekken, beweging overslaan, en afspraken met school vergeten.